Volop zon en toch geen opbrengst
Strakblauwe lucht, zon vol op je dak en toch zie je in de app: nul opbrengst. Dat voelt niet goed als je flink hebt geïnvesteerd in zonnepanelen.
Toch komt dit steeds vaker voor. Het ligt meestal niet aan je panelen zelf, maar aan een overvol stroomnet en omvormers die zichzelf uitschakelen.
Het goede nieuws: je kunt zelf best wat doen om de schade te beperken, problemen sneller te herkennen en je installatie slimmer te gebruiken.
Waarom je omvormer uitvalt op zonnige dagen
Als je panelen niets leveren terwijl de zon schijnt, is de kans groot dat je omvormer zichzelf heeft uitgezet. Dat doet hij niet omdat hij kapot is, maar omdat de spanning op het stroomnet te hoog wordt.
In veel oudere wijken zijn de kabels en transformatorhuisjes ooit aangelegd voor een paar huizen met wat apparaten. Niet voor hele straten vol daken met zonnepanelen die tegelijk stroom terugleveren.
Op zonnige momenten pompt iedereen tegelijk stroom het net op en dat kan het netwerk niet altijd aan. De spanning loopt dan op tot boven de grens die is afgesproken.
Om te voorkomen dat apparaten bij jou thuis of bij de buren stukgaan, zit er in omvormers een beveiliging. Komt de spanning boven ongeveer 253 volt, dan schakelt de omvormer uit.
Daalt de spanning weer, dan gaat hij meestal vanzelf weer aan. Soms duurt dat even en soms moet je hem zelf opnieuw inschakelen volgens de handleiding.
Dit speelt vooral op wijkniveau. Een paar straten kunnen er last van hebben, terwijl een wijk verderop nergens last van heeft.
Grote zonneparken en windmolens zitten vaak op een ander deel van het netwerk. Die zijn meestal direct aangesloten op zwaardere kabels en verdeelstations en veroorzaken dit specifieke probleem in woonwijken niet direct.
Hoe je merkt dat je zonnepanelen zijn uitgeschakeld
Het lastige is: vaak merk je het pas laat of helemaal niet. Je lampen doen het gewoon en je wasmachine draait vrolijk door.
Alleen komt de stroom dan niet van je eigen dak, maar van het net. Je mist dus opbrengst zonder dat je het direct merkt in je dagelijkse gebruik.
De meeste mensen zien het pas als ze een keer in de app van hun omvormer kijken. In plaats van een mooie opbrengstcurve zie je dan een vlakke lijn midden op de dag.
Of je ziet dat de opbrengst rond het middaguur ineens instort, terwijl het buiten nog steeds zonnig is. De ochtend en avond zien er dan normaal uit, maar midden op de dag zakt alles weg.
Niet alle apps geven een melding als de omvormer uitvalt. Vooral oudere systemen zijn daar wat dommer in en laten alleen een grafiek zien.
Nieuwere omvormers en monitoringsoftware laten vaak wel duidelijk zien dat er iets mis is. Soms krijg je een pushmelding op je telefoon of zie je een foutcode in beeld.
Wil je het in de gaten houden, dan helpt dit:
- kijk op zonnige dagen af en toe in de app rond het middaguur
- vergelijk de opbrengst met andere dagen met vergelijkbaar weer
- let op rare gaten of vlakke stukken in de grafiek
- controleer op de omvormer zelf of er storingslampjes of foutcodes zijn
Zie je regelmatig dat je opbrengst midden op de dag wegvalt, dan is de kans groot dat je last hebt van hoge netspanning in je straat.
Andere oorzaken die je eerst even moet uitsluiten
Een uitvallende omvormer door hoge netspanning is een veelvoorkomend probleem, maar het is niet de enige mogelijke oorzaak van nul opbrengst. Het is slim om eerst een paar basisdingen te checken.
Controleer om te beginnen of de hoofdschakelaar van de omvormer nog aan staat. Soms heeft iemand hem per ongeluk uitgezet bij werkzaamheden of een storing in huis.
Kijk ook of er geen groep in de meterkast is uitgevallen. Een omgeslagen groep kan ervoor zorgen dat je hele zonne-installatie niets meer doet.
Verder kun je letten op dit soort dingen:
- is er een recente stroomstoring geweest in de buurt?
- zijn er werkzaamheden geweest aan je dak of meterkast?
- zie je fysieke schade aan kabels, stekkers of de omvormer?
- maakt de omvormer vreemde geluiden of ruikt er iets verbrand?
Als je hier iets verdachts ziet, schakel dan je installateur in. Dan weet je zeker dat je niet met een echt defect rondloopt terwijl je denkt dat het alleen aan de wijkspanning ligt.
Wat je zelf direct kunt doen op zonnige dagen
Je kunt het volle stroomnet niet zelf oplossen, maar je kunt wel zorgen dat jouw panelen minder vaak uitvallen. De simpelste stap: meer van je eigen stroom direct zelf gebruiken op het moment dat de zon schijnt.
Hoe meer stroom je in huis verbruikt terwijl je panelen leveren, hoe minder er terug het net op hoeft. Dat verlaagt de druk op het netwerk in jouw straat en verkleint de kans dat de spanning te hoog wordt.
Praktische dingen die helpen:
- zet wasmachine en droger aan rond de middag als de zon het felst is
- laat de vaatwasser overdag draaien in plaats van ’s nachts
- laad je elektrische auto zoveel mogelijk overdag thuis op
- plan grote stroomverbruikers zoals een boiler of warmtepompboiler op zonnige uren
Dit vraagt wat gewenning. In plaats van alles automatisch ’s nachts op een goedkoop tarief te laten draaien, verschuif je meer naar de middag.
Zeker zolang je nog kunt salderen, loont het alsnog om je eigen stroom zo slim mogelijk te gebruiken. Je haalt dan meer uit je panelen, ook als de omvormer af en toe uitvalt.
Merk je dat je omvormer soms uitvalt, dan kun je op die dagen extra letten op je verbruik. Zie je in de app dat de opbrengst omlaag gaat, dan kun je juist wat apparaten aanzetten om de spanning in de wijk iets te drukken.
Stappenplan als je opbrengst ineens wegvalt
Als je op een zonnige dag ineens een vlakke lijn in de app ziet, is het handig om gestructureerd te werk te gaan. Zo voorkom je dat je van alles probeert zonder resultaat.
- Check de app en het tijdstip
Kijk of de dip midden op de dag zit en of het op andere zonnige dagen rond hetzelfde tijdstip gebeurt. Herhaling wijst vaak op netspanning in plaats van een eenmalige storing.
- Loop naar je omvormer
Controleer of hij nog aan staat, of er lampjes knipperen en of er een foutcode in het scherm staat. Noteer de code of maak een foto.
- Controleer de meterkast
Kijk of alle groepen omhoog staan en of er geen aardlekschakelaar is uitgevallen. Zet niets zomaar heen en weer als je niet weet wat het is.
- Vergelijk met eerdere dagen
Scroll in de app terug naar andere zonnige dagen. Zie je hetzelfde patroon, dan is het waarschijnlijk geen toeval.
- Vraag buren of zij iets merken
Hebben zij ook rare dips in hun opbrengst, dan weet je dat het probleem breder speelt in de straat of wijk.
- Neem contact op met je installateur
Stuur de foutcodes en grafieken door. Een installateur kan vaak op afstand meekijken en zien of het echt om hoge netspanning gaat of om iets in jouw installatie.
Met zo’n stappenplan kun je gerichter uitleggen wat er speelt. Dat helpt zowel je installateur als de netbeheerder als die later wordt ingeschakeld.
Waar je op moet letten bij nieuwe of bestaande installaties
Denk je aan nieuwe zonnepanelen of heb je een oudere installatie, dan is het slim om niet alleen naar het aantal panelen en de prijs te kijken. De omvormer en de software eromheen zijn minstens zo belangrijk.
Bij aanschaf is het handig om hierop te letten:
- heeft de omvormer een duidelijke app met goede meldingen?
- kun je achteraf makkelijk updates krijgen voor de software?
- kan de installateur de instellingen van de omvormer uitlezen en aanpassen?
- is de installatie goed afgestemd op je aansluiting en je groepenkast?
Bij bestaande installaties kun je je installateur vragen om een keer mee te kijken naar de logboeken van je omvormer. Soms staat daar precies in wanneer en waarom hij is uitgevallen.
Ook kan een installateur controleren of de kabels en aansluitingen in huis in orde zijn. Zo sluit je andere oorzaken uit, zoals een defecte omvormer of een slecht contact in een stekker.
Het kan ook helpen om met buren te praten. Hebben zij op dezelfde momenten last van uitvallende panelen, dan weet je dat het echt aan de wijkspanning ligt en niet alleen aan jouw installatie.
Rol van de netbeheerder en wat je wel en niet kunt verwachten
Netbeheerders zoals Enexis zien niet wat er achter jouw meter gebeurt. Ze weten dus niet precies hoe vaak omvormers uitvallen en hoeveel stroom er daardoor niet wordt teruggeleverd.
Wel is duidelijk dat het probleem toeneemt door de snelle groei van zonnepanelen. Daarom zijn netbeheerders bezig met een grote verbouwing van het stroomnet met dikkere kabels, extra transformatorhuisjes en meer capaciteit in verdeelstations.
Dat kost veel geld en vooral veel tijd. In veel gebieden zijn er lange planningen en moet de straat meerdere keren open.
Ondertussen krijg je als eigenaar van zonnepanelen geen vergoeding voor gemiste opbrengst door uitvallende omvormers. De overheid heeft eerder al gezegd dat dit niet verplicht is.
De gedachte daarachter: het is vervelend dat je opbrengst mist, maar het is minder ernstig dan een echte stroomstoring. Voor zo’n storing bestaan wel compensatieregels, omdat je dan helemaal geen stroom hebt.
Dat voelt misschien onrechtvaardig als je flink hebt geïnvesteerd. Toch is de ruimte om hier juridisch iets mee te doen op dit moment klein, dus reken niet op geld terug als je panelen regelmatig uitstaan.
Wat je wel kunt doen, is meldingen doorgeven via je installateur of direct bij de netbeheerder als duidelijk is dat de spanning vaak te hoog is. Hoe beter zij het probleem in beeld hebben, hoe groter de kans dat jouw wijk eerder aan de beurt is voor verzwaring.
Thuisbatterij, slim aansturen en energie delen
Als je wat verder vooruit wilt denken, kun je kijken naar slimme systemen in huis. Een energiemanagementsysteem kan bijvoorbeeld automatisch apparaten inschakelen als je veel opwekt.
Denk aan een boiler die extra opwarmt of een auto die vanzelf harder gaat laden als de zon doorkomt. Zo gebruik je meer van je eigen stroom op het juiste moment zonder dat je er steeds zelf aan hoeft te denken.
Een thuisbatterij kan ook helpen. Daarmee sla je je eigen stroom tijdelijk op in plaats van alles terug te leveren aan het net.
Op momenten dat de spanning hoog is, kun je dan meer in je eigen batterij stoppen in plaats van het netwerk extra te belasten. Dat verkleint de kans dat je omvormer uitvalt.
Voor veel mensen is een batterij nu nog best een dure stap. Het wordt interessanter als salderen wordt afgebouwd en als je in een wijk woont waar de spanning vaak te hoog is.
Laat je in dat geval goed adviseren, zodat de batterij en de aansturing echt passen bij jouw verbruik en je aansluiting. Een te kleine of te grote batterij is zonde van je geld.
Op buurtniveau ontstaan ook nieuwe oplossingen. Denk aan een buurtbatterij waar meerdere huizen samen gebruik van maken, gecombineerd met een slim systeem dat regelt wie wanneer stroom levert of opslaat.
De nieuwe Energiewet maakt dit soort energiegemeenschappen makkelijker. Als je merkt dat veel buren met hetzelfde probleem zitten, kan het de moeite waard zijn om samen te onderzoeken of zo’n lokaal initiatief haalbaar is.
Je eigen verbruik slimmer plannen
Naast techniek kun je ook met je gedrag veel doen. Door je verbruik iets anders te plannen, haal je meer uit je panelen en help je tegelijk het net.
Een paar simpele gewoontes maken al verschil:
- start de wasmachine en vaatwasser handmatig rond de middag in plaats van met een nachtprogramma
- gebruik een timer of slimme stekker om apparaten automatisch overdag te laten draaien
- laad je elektrische fiets of scooter overdag op in plaats van ’s avonds laat
- stel de warmtepompboiler zo in dat hij vooral opwarmt als de zon schijnt
Heb je een dynamisch contract, dan kun je dit combineren met goedkope uren. Soms zijn die uren overdag als er veel zon en wind is.
Ook zonder dynamisch contract is het handig om vaste routines te maken. Bijvoorbeeld: elke zonnige dag gaat de was tussen 11 en 15 uur in plaats van na het eten.
Zo hoef je er minder over na te denken en benut je automatisch meer van je eigen opwek. Je ziet dat terug in een vollere opbrengstgrafiek en een lager netto verbruik uit het net.
Geduld en wat je nu al kunt doen
Het eerlijke verhaal: dit probleem is niet morgen opgelost. Het stroomnet wordt wel verzwaard, maar dat is een klus van jaren.
Netbeheerders waarschuwen nu al dat in veel straten de komende tien jaar de schop in de grond gaat. Tot die tijd blijft het behelpen met slimme oplossingen in huis en beter gebruik van je eigen stroom.
Concreet kun je nu al dit doen:
- gebruik je monitoringapp actief en check af en toe je opbrengst
- plan grootverbruikers zoveel mogelijk op zonnige uren
- praat met buren en je installateur als je vaak uitval ziet
- meld structurele problemen bij de netbeheerder via de officiële kanalen
- volg de ontwikkelingen rond thuisbatterijen en energiegemeenschappen als je verder vooruit wilt kijken
Het is soms even slikken als je ziet dat je panelen uitstaan terwijl de zon volop schijnt. Met wat aanpassingen in je gedrag en een paar slimme keuzes haal je er toch meer uit, terwijl het energiesysteem om je heen nog druk in verbouwing is.